REZULTATI

            Rezultatite od etnobotani~kite istra`uvawa }e bidat poka`ani po denovi, sela i ispitanici. Vo onie sela vo koi {to ne najdovme lu|e koi se zanimavaat so sobirawe na lekoviti bilki i nivna upotreba vo narodnata medicina, selata }e bidat posebno naglaseni. Vo onie delovi kade {to postojat recepti, a zad ~ie ime se potpi{ani pove}e ispitanici, toa zna~i deka lugeto bile anketirani istovremeno, t.e. grupno, pritoa nadopolnuvajki se eden so drug vo odgovaraweto na na{ite pra{awa. Rezultatite se slednive:

Farmakognosti^ki istra@uvawa

ETNOBOTANI^KI  ISTRA@UVAWA

20. 07. 2004 godina

SELO SMOLARI

(Na teren bea: Dimitrovska Verica, Na~kov Kiril i Kazanxievska Elena)

1. Ispitanik: Zlatanova Stojanka

         Starost: 58 godini

     Zanimawe: Penzioner

NIZ: Dali za lekarstavata {to gi podgotvuvate imate odredena literatura ili pak toa pretstavuvaat lekovi koi se prenesuvaat od koleno na koleno vo va{ata familija?

Stojanka: Imam literatura od koja {to se informiram i izrabotuvam lekovi kako “Le~ewe lekovitim biqem” - Petar Mirkoviħ, Atlas “Lekovito biqe”, “Veliki narodni lekar”, a odredeni lekovi gi izrabotuvam po recept koj se prenesuva vo nasledstvo vo na{ata familija-od majka mi. Za ovoj lek tvrdam so sigurnost deka le~i bolesti na bubrezi posebno kamen na bubrezi. Ima{e i slu~aj vo na{eto selo: mom~e na vozrast od okolu 20 godini koe ima{e ogromni bolki vo bubrezite. So ovoj lek za nekolku dena deteto se oporavi

NIZ: Dali gi prodavate lekovive ?

Stojanka: Da, me|utoa retko koj pla}a.

NIZ: Koi bilki naj~esto gi upotrebuvate i za {to ?

Stojanka: Pa gi koristam naj~esto bilkite {to gi ima tuka vo okolinava. Sama gi sobiram, gi su{am gore na tavan. Toa se naj~esto: maj~ina du{ica, podbel, lopaw, tegavec. Primer:

-          od podbel i lopaw pravam ~aj, prethodno gi sitnam i go upotrebuvam za bronhitis;

-          od kowski opa{, neven i ov~arska torbi~ka pravam ~aj vo 2 kg voda zemam od se po malce i seto toa da zovrie do 1 kg.

-          od jorgovan (tri kitki) vo grozdova rakija stoi 40 dena i se koristi protiv reuma;

-          od ruzmarin vo grozdova rakija - za srce;

-          maj~ina du{ica vo grozdova rakija otstojuva 40 dena - za bronhit;

-          menta (divo nane) vo grozdova rakija - za `eludo~ni bolesti, gastrit;

-          ajdu~ka treva vo vino “Vita~” odstojuva 40 dena;

-          tegavec go upotrebuvam za `eludnik i rani;

-          od p~enka - bradestiot del - ~aj za pro~istuvawe na urinarniot trakt;

Sama gi sobiram, si pravam, eve imam i nekolku {i{iwa podgotveni, a pogotovo ja koristam mentata so rakijata sekoj den, dosta e lekovita.

2. Ispitanik: Tomislav Todorovski

         Starost: 58 godini

     Zanimawe:  nastavnik.

Sobira  rastenija od planinata, ima nasledeno znaewe od majka mu, a vo ponovo vreme koristi i nekoja literatura (pr. “Sto ~aevi za site bolesti”). Najupotrebuvani lekovi mu se:

-Kantarion vo rakija ili vo maslinovo maslo da otstoi 40 dena. Se pie nautro po edna ~a{a pri odredeni tegobi vo `eludnikot;

-Pelin i ren gi koristi za lekuvawe na egzem : spre{ (koren) + ni{ador + borov katran. Se dava per os;

-Kantarion za dijarea;

-Mentol (divo nane) vo rakija protiv holesterol;

3. Ispitanik: Slavkovska Marija

         Starost: 45 godini

     Zanimawe: Pedagog

Koristi samo odredeni ~aevi za osve`uvawe kako sekojdneven napitok.

SELO DRA@EVO

( Na teren bea: Stefanovska Kristina, Kantarzioski Vlatko i Vladimir Burgi~)

1. Ispitanik: Vasi} Andrea

         Starost: 70 godini

     Zanimawe: Penzioner.

Intervjuirano e liceto Vasi} Andrea od s. Dra`evo koe od strana na lokalnoto naselenie be{e poso~eno kako poznava~ na lekoviti rastenija i nivna upotreba. Toj gi navede slednive rastenija i nivnata upotreba:

-Kantarion

Mesnoto naselenie go poznava ova rastenie, a toa go zabele`ivme od razgovorot so nekolku lokalni `iteli. Se upotrebuva masovno, naj~esto vo forma na ~aj;

Andrea Vasi} poso~i i na izrabotkata na kantarionovoto maslo: sve`o nabran i isitnet kantarion se stava vo maslinovo maslo i se ostava da stoi 40 dena na sonce. Se upotrebuvaa za izgorenici i razni ko`ni infekcii;

Isu{enata herba od kantarionot ja koristat za izrabotka na kantarionova rakija (lozova rakija vo koja se stava isu{ena herba), koja vo mali koli~ini se koristi od strana na mesnoto naselenie za ubla`uvawe na stoma~nite bolki;

-Rigan

Isto taka i ova rastenie e {iroko poznato na lokalnoto naselenie od koe podgotvuvaat ~aj. Suvata herba ja konsumiraat i so sirewe;

-Maj~ina du{ica

Pod ova ime, g-dinot Vasi} prepoznava pove}e vidovi od rodot Thymus, koi gi podrazbira kako pripadnici na ist vid, no so razli~ni cvetovi. Spored ka`uvaweto na g-din Vasi}, mesnoto naselenie go koristi ova rastenie i podgotvuva ~aj, koj sekojdnevno se upotrebuva, a go upotrebuva i za bolesti na respiratoren sistem;

-[alagan

Grutkite od ova rastenie gi poso~i kako lek protiv hipertenzija;

Andrea Vasi} poso~i i drugi rastenija/preparati koi gi poznava kako lekoviti:

-          kamilica;

-          kapina;

-          propolis.

Kako izvor na negovoto znaewe toj ja poso~i knigata “Narodni u~iteq” od Vasa Pelagi} , kako I nekoi recepti nasledeni I preneseni preneseni od  negovite pobliskite predci.

SELO STARO KOWAREVO

( na teren bea: Kitanovski Zoran, Ristova Marija I \o{eva Silvana)

Vo seloto nema{e nikoj koj posebno se zanimava so bilki. Sobiraat samo voobi~aeni rastenija koi gi koristat za doma{ni potrebi I kako ~aevi vo zimskite periodi od godinata.

 Gore

21. 07. 2004 godina

SELO MOKRINO

( Na teren bea: Nikolova Milena, Simonovski Aleksandar i \o{eva Silvana)

1. Ispitanik:  Pandev Radovan

         Starost:  46 godini

     Zanimawe:  Geometar

-Bronhit

Se zemaat 30-40 mali orevi so golemina na le{nik (za da mo`at da vlezat vo {i{e), se prelevaat so 1l rakija (tikve{ka) so minimum 40 stepeni. Se dodava 1kg. med i 1kg. {eker i se ostava da stoi na senka 30-40 dena. Sekoe utro se zema po edna supena la`ica. Pomaga i pri ote`nati uslovi za di{ewe;

-Sinusi

Se koristi plodot od diva krastavica (zatoa treba da se vnimava, bidej}i postoi rizik pri aplikacijata, ne smee da se goltne te~nosta). Se kapnuvaat nekolku kapki vo nos. Lekot se koristi vo zavisnost od vozrasta. Dejstvoto se manifestira po 2-3 ~asa (istekuvawe na `olta te~nost). Divata krastavica najmnogu ja ima pome|u Valandovo i Strumica. Receptot poteknuva od Ni{;

-Mast za rani

Kantarion vo sve`a sostojaba (samo cvet) se stava vo maslo za jadewe (prvo se stavaat cvetovite pa se zalevaat so masloto). Kolku pove}e opstojuva tolku lekot e poefikasen. 3-5 pati dnevno se ma~ka ranetoto mesto ( se koristi pri polesni ranuvawa bez krvarewe). Receptot poteknuva od Ko~ansko.

2.Ispitanik: Pandelieva @ivka

        Starost: 80 godini

    Zanimawe: Doma}inka

-Mast za rani

Cvet i malku od stebloto na kantarion se drobi i se stavaat vo mast (odprilika 4 {aki). Potrebno e 1/2kg. mast (presna). Se pr`i, se dodava malku vosok i seto toa ubavo se rastopuva. Stoi 24 ~asa vo tegla i vo fri`ider.

3. Ispitanik: Pandeva @ivka

         Starost: 58 godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Mast za rani (i za o~i)

1/2kg. maslo, 150g. svinska mast, tele{ka mast, jagne{ka mast, maslo od krava, vosok od p~ela (100g.) i 5 zrna od temjan se stavaat da vrijat. Na kraj se dodava smola od ~am. Se dodava i malku maslo od koko{ka i smesata se trga od ognot. Se ~uva vo plasti~ni sadovi.

Gore

SELO MOKRIEVO

( Na teren bea: Stefanovska Hristina i Kantarxioski Vlatko)

1. Ispitanik: Pindev Dimitar

   Starost: 60 godini

     Zanimawe: U~itel

-Kantarion

Se upotrebuva sve`, sitno zdroben. Se stava vo 0.5 l. maslo da  stoi 40 dena na sonce, potoa se ladi. Se koristi za le~ewe na rani;

-Kamilica

Se koristi suva bilka, se podgotvuva kako ~aj i se inhalira. Se upotrebuva pri vospalitelni procesi na nosnata {uplina i sinusi, a kako ~aj se upotrebuva za stoma~ni bolesti;

-Ajdu~ka treva

Kako ~aj pri ote`nato di{ewe;

-Maj~ina du{ica

Kako ~aj za smiruvawe;

-Glog

Se upotrebuvaat cvetovite, listovite i  plodovite od rastenieto. Se su{at i se sitnat, a od niv se podgotvuva ~aj za srcevi tegobi;

-Tegavec

Se koristi sve` list, se ma~ka so kiselo mleko i se previva ranata (za lekuvawe na izgorenici);

-Cvet od bozel

Se podgotvuva sok od suv cvet, se me{a so kori od portokal ili limon, se vari, se cedi i se dobiva sirup. Cvetovite se sobiraat vo maj. Sirupot se upotrebuva za smiruvawe na stoma~ni bolki;

-Kopriva

Se upotrebuva list i cvet, se podgotvuva ~aj za podobruvawe na krvna slika. Mo`e da se upotrebuva i kako hrana;

-Rigan, oregano

Kako ~aj;

-Nane

Se koristi kako za~in vo jadewe i kako ~aj protiv dijarea;

-Magdonos

Go upotrebuvaat kako za~in;

-Oreova rakija

Mladi orevi (30-40) se stavaat vo rakija (nad 45 stepeni) i se ostava da stoi 30-40 dena na sonce. Se upotrebuva protiv stoma~ni bolesti (nautro na prazen `eludnik po edna ~a{ka);

-Vi{nova rakija

Se stava polovina {i{e vi{ni, se preleva so jaka rakija i se dodava  malku {e}er.

2. Ispitanik: Lazarov Bo`in

         Starost: 57 god.

     Zanimawe: PTT tehni~ar

-Divo nane

Se koristi kako ~aj za smiruvawe. Se nao|a vo javorova {uma, a se sobira na esen;

-Bel slez

Se koristi korenot i cvetot, a se upotrebuva vo oblik na ~aj protiv ka{lica;

-Ruzmarin

Kako ~aj protiv srcevi zaboluvawa;

-Pelin

Kako ~aj za smiruvawe na `eludnik. Se upotrebuva herbata t.e. celoto rastenie;

-Maj`ina du{ica

Ima smiruva~ko dejstvo i se upotrebuva kako ~aj;

-Kantarionovo maslo i ruzmarinova rakija

Gran~iwata se stavaat vo rakija i se ostava da stoi eden mesec vo senka. Se upotrebuva za ma~kawe i masirawe;

-Kolopitok

(ima grutka kako kompir, violetovi cvetovi, pove}e stebla od ist koren)

Se upotrebuva protiv hepatit B. Se sitni, se {mrka i taka gi  otvora di{nite nosni pati{ta i sinusi;

-Tatula

Kako ~aj za smiruvawe.

3. Ispitanik: Pandeva Zorka

         Starost: 47 godini

     Zanimawe: Medicinska sestra

4.Ispitanik: Trajanova Vaska

        Starost: 41 godina

    Zanimawe: Doktor

5. Ispitanik: Tileva Fidanka

         Starost: 28 godini

     Zanimawe: Farmacevtski tehni~ar

-Glog

Kako ~aj protiv {eker i hipertenzija;

-Bosilok

^aj za smiruvawe;

-Ajdu~ka treva

Za  problemi so genitalni organi;

-Kamilica,  kantarion i ajdu~ka treva

Se inhalira za grlo;

-Div kosten

Semeto se stava vo alcohol, a se koristi za popu{teni veni i revmati~ni bolki;

-Zdravec

Se koristat cvetovite i listovite za vospalitelni procesi na urinarniot trakt;

-Troskot

Za problemi so krajnici i grlo.

Gore 

SELO BORISOVO

( Na teren bea: Ristova Marija i Ivanoska Mena)

1. Ispitanik: Dimitrievska Du{anka

         Starost: 40 godini

     Zanimawe: Prodava~

-Bosilek

Se koristi za smiruvawe i sni`uvawe na visok krven pritisok;

-Gor~liva (pustinska) treva

Za stoma~ni bolesti i za majasil;

-P~eni~na treva

Protiv ku~e{ka tenija (se dodava vo p~enica za da ne se izveduva I da ne I na{tetat parazitite);

-Ajdu~ka treva

Belata ajdu~ka treva se koristi za stoma~ni bolesti, a `oltata  za ~ir;

-Recepti za supesija na tumur

Se zemaat 20g. listovi od 14 dena nenavadeno rastenie (Aloe sp.) staro nad dve godini, se melaat i se dodavaat vo 1l. crno vino zaedno so  francusko kafe vo zrna. Smesata se stava vo drven sad I se ostava da stoi  deset dena;

-Glog (div bozel)

Za sni`uvawe na visok krven pritisok i problemi so srce;

-Mle~ka

Cveta na po~etok na avgust. Kako takva se koristi za kamen na `ol~ka;

-Luk

Za sni`uvawe na krven pritisok; kako antibiotik;

-Kopriva

Se upotrebuva kako antirevmatik. Mestoto se opo`aruva so kopriva i se zgolemuva prokrvenosta na krvnite sadovi;

-Maslinovo maslo so limon

Se koristi protiv vospalenie i kamen na `ol~ka prosledeno so jaki napadi. Se zema minimalna doza;

-Recept od knigata na Vasil Pelagri} za problemi so bubrezi

Koren od kopriva se mele i se tol~i vo belo vino. Se pie na gladno, pred spiewe po dve golemi la`ici.

2. Ispitanik: Dedo Avram

         Starost: 65 godini

     Zanimawe: Penzioner

-40 cveta od kantarion se stavaat vo 1l. zejtin vo stakleno {i{e i se ostavaat 40 dena na sonce. Se koristi neograni~eno vreme za lekuvawe na nadvore{ni posekotini.

3. Ispitanik: \or|i Stanoev

         Starost: 80 godini

     Zanimawe: Penzioner

-Maj~ina du{ica

Kako ~aj za smiruvawe i  za srce;

-Yvonika (crven kantarion)

Se koristi kako melem (se stava kitkata vo {i{e so maslo i se ~eka smesata da zgusni). Se korsti za lekuvawe na prostata.  Melemot dobiva crvena boja;

-Popadija(kamilica)

Mlak ~aj za gargara na usta i zabi. Pomaga so svoeto antiinflamatorno dejstvo;

-Tegavec

Se sobiraat samo  listovite i se koristi kako ~aj protiv bronhitis;

-Mirudija (nane)

Za bolki vo stomak i za dijarea;

-Orahovka

40 mladi zeleni orev~iwa se stavaat vo 1l. rakija i stojat na sonce 40 dena. Se davaat kako naroden lek pri nedostatok na jod vo tiroideata;

-Mentolka

-Vi{novka

Receptite se nasledeni od roditelite i se prenesuvale od godini na godini vo ramkite na familijata. Ne koristi nikakva literatura.

Gore

SELO  KOLE[INO I GABROVO

( Na teren bea: Bo`inovska Olivera, Vladimir Burgi~ i Omar Abu Havileh)

1. Ispitanik: Baba Quba

         Starost: 81 godina

       Zaimawe: doma}inka

-Zeleni maslinki

Se melat i kako takvi se koristat za bolki vo grloto. Za mali deca se upotrebuva: kamilica+zagreano maslinovo maslo+{eker (zaradi vkus);

-^ajna me{avina

Kamilica+kantarion+maj~ina du{ica+ajdu~ka treva. Se koristat za problemi so plu}a i za masirawe (ako ajdu~kata treva e gusta odnosno retka). Site bilki se ispiraat, se ~istat i su{at na ladno;

-P~enica

P~enicata se vari vo malku voda duri da se napravi pasta, a potoa se proceduva i vodata se pie. Se koristi samo zdravoto seme od p~enicata.  Se upotrebuva za problemi so varewe na hranata i pojava na gasovi.

2. Ispitanik:  Van~o i Sne`ana

         Starost:  70 godini

     Zanimawe:  Zemjodelci

-Mle~ka

Se upotrebuva za le~ewe na kamen vo `ol~nata kesa (kako ~aj ili salata);

-Ajdu~ka treva

Za problemi so  bubrezi  i `eludnik;

-Kantarion

Za {ekerna bolest;

-Mlada p~enka

Za otstranuvawe na kamen vo bubreg;

-Pelin so rakija

Pelinot treba da otstoi 30-40 dena vo rakijata. Se pie na prazen `eludnik. Za se go biva;

-Div karanfil so rakija

Treba da otstoi 3-4 meseci vo rakija. Za  bolki vo koskite;

-Bozel

Za le~ewe na bronhitis;

-Kantarion vo maslo

Za rani i posekotini;

-Kora od star hrast

Za debelo crevo (za piewe i ispirawe);

-Magare{ki trn

Ne se ~uva, tuku samo se poparuva i se me{a so kora od star hrast. Protiv povra}awe i proliv;

-^aj od kopriva i list od kapina

Za podobruvawe na krvna slika.

3. Ispitanik: Blagorodna

         Starost: 60 godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Br{len

Za ispirawe usta;

-Mast za isekotini i herpes

Kora od zov, cvet ili list od neven, maj~ina du{ica, crn luk i p~elin vosok.

 Gore

SELO BANSKO

( Na teren bea: Dimitrovska Verica i Petru{evski Blagoj)

1. Ispitanik: Stoj~evska Liljana

         Starost:  58 godini

     Zanimawe:  pensioner

-Naj~esto gi sobira slednive bilki: lipa, kantarion, popadi~e. Lipkata ja koristi za nastinka, kantarionot za rani i kamilicata za omarawe na o~i i za umiruvawe na zabi;

-Orevi vo rakija za stomak (orevite gi ~uva 40 dena na sonce vo rakija);

-^aj od neven za srce, ~aj od maj~ina du{i~ka, ~aj od igli~ki.

2. Ispitanik:  Andonova Trajanka

         Starost:  59 godini

     Zanimawe: nastavni~ka

-Po~nala da se zanimava so lekoviti bilki u{te od devoj~e bidej}i tie mnogu ja interesirale;

-Go koristi pelinot za pro~istuvawe na krv, tromboza (se stava sve` vo rakija 5-6 dena na sonce, a potoa se cedi). Mo`e da se pripremi vo oblik na ~aj ako edna granka se vari vo voda;

-Vo maslinovo maslo se stava kantarion i se upotrebuva nadvore{no (mo`e da se pie za ~ir na `eludnik edna supena la`i~ka nautro);

-Sva` cvet od glog se stava da stoi vo rakija dve nedeli i kako takov se koristi za podobruvawe na cirkulacijata i problemi so pritisok. Se pie edna ~a{ka nautro;

-mato~ina i bosilek za smiruvawe;

-~aj od neven, ajdu~ka treva i kopriva, gi koristi za le~ewe na tumor na gradi i matka, za le~ewe na tiroidna `lezda i karcinom na tiroidna `lezda;

-mast od neven za tretman na rak na ko`a (so govedska loj ili svinska mast), se prepr`uva na tivko, stoi edna no}, se zagreva, se cedi. Mo`e da se koristi kako oblogi za popu{teni veni;

-koristi div kosten za hemoroidi, (se renda), se zema tripati po 3-4 la`i~ki na den;

-za namaluvawe na bolkata se stava  list od zelka na bolnoto mesto;

-~ubrika vo belo vino (se ostava da otstoi 20 dena). Se upotrebuva za lekuvawe na potencija;

-Bilkite gi sobira od planinata, od Belasica, gi su{i na senka;

-Gi koristi slednive literaturi:

                        -Marija Treben: Zdravje od aptekite na Gospod

                        -Dragoslav Zivadi~: Lekovito bilje u narodnoj medicini

                        -Dr. Fric Gap~er :  Le~ebnata sila na prirodata

3. Ispitanik: Nikolova Gorica

         Starost: 45 godini

     Zanimawe: domakinka

-Bilkite gi sobira od Belasica;

-Gi koristi prete`no za doma{ni potrebi naj~esto za podgotovka na ~aevi i toa: maj~ina du{ica, kantarion, origanum, slez.

4. Ispitanik: Vu~kova Gona

         Starost: 55 godini

     Zanimawe: zemjodelec

-za doma{ni potrebi koristi ~aevi od kantarion, ajdu~ka treva (bela i `olta), nane,  mato~ina;

-Mast za reuma:

Se priprema od kantarion, kowsko opav~e, zaj~evo stopalo (dira), p~elin vosok, svinska mast;

-prigotvuva sirup od aloe vera za tretman na rak;

-mast za hemoroidi koj go priprema od 12 bilki, go smeta za svoj recept, ne gi ka`a smetajki deka nekoj ke i go prevzeme lekot. Ova se dol`i na faktot deka ova prestavuva eden od na~inite za nivna materijalna zarabotuva~ka bidejki sekojdnevno  doagaat luge so takvi problemi, koi baraat lek za nivnite bolesti;

 -znaeweto ne i e od knigi kako kaj drugite, go nasledila od majka i i taka znaeweto se prenesuva vo krugot na familijata.

Gore 

SELO ILOVICA

( Na teren bea; Georgieva Ana i Petru{evski Blagoj)

1. Ispitanik: Janev Jovan

         Starost: 74 godini

     Zanimawe: Yidar

-Temjan (`olt)

Se upotrebuva vo forma na ~aj za prostata. Prethodno drogata se su{i vo senka;

-Kopriva

Se sobira zelena i se su{i vo senka. Se upotrebuva vo forma na ~aj za pro~istuvawe na krv i za smiruvawe;

-Kantarion

Se koristi vo forma na ~aj. Se sobira celo rastenie i se su{i vo senka. Se upotrebuva za stoma~ni bolki. Kantarionot se stava vo maslo i otkako }e otstoi 40 dena na sonce, se upotrebuva za le~ewe na rani i isekotini;

Se pravi i tinktura so rakija;

-Pelin

Tinktura so rakija, kako aperitiv;

-Bosilek

Posle berewe se su{i vo senka i se koristi kako ~aj za smiruvawe;

-Tegavec so med

Tegavecot se mele ili se tol~i i se me{a so med. Se koristi po edna la`ica za grlo i za bronhit;

-Popadika

Kako ~aj za grlo i za ispirawe nepca (antiinflamatorno dejstvo);

-Recept protiv `oltica

Sve`i positni koren~iwa od bela pitoma smokva (dve polni race) se vrijat vo voda. Se ostavaat da otstojat preku no} neprocedeni, a potoa se proceduvaat  i se podgotvuvaat za piewe. Se pie 2-3 ~a{i na den, a efektite se vidlivi za 2-3 dena;

-Diva krastavica

Plodovite se stavaat vo rakija. Se koristi kako premaz protiv `oltica. So v{pricuvawe vo nos se upotrebuva za ~istewe na nosni kanali i protiv sinusi;

 -Ruzmarin (tinktura so rakija)

Se upotrebuva protiv reuma.

2. Ispitanik: Ta{ev Aleksa

         Starost: 82 godina

     Zanimawe: Penzioner

-Nepoznato rastenie...

Raste visoko na planini, zeleno e preku celata godina, nema cvetovi, nisko e i ima dolga `ila. Se koristi vo oblik na ~aj protiv glavobolka;

-Pesokliva treva

Se sobira vo oktomvri, a se koristi kako ~aj so diureti~no dejstvo;

-Zaj~ev trn

^aj so diureti~no dejstvo;

-Blaga paprat

Se `vakaat `ilite (koren~iwata) no ne se goltaat. Se upotrebuva za smiruvawe na `eludnikot, kako antacid;

-Kolupit

Se koristi podzemniot del od rastenieto (grutkite) za ubla`uvawe na bolkite od reuma.

3. Ispitanik: Pandev \or|i

         Starost: 77 godina

     Zanimawe: Penzioner

-Glog

Kako ~aj za problemi so srce i pritisok;

-Kremi

Se izrabotuvaat od bozel. Se zema delot od rastenieto koj se nao|a pod korata i se zagrmuva so svinska mast. Se koristi za tretman na rani.

Se izrabotuva i mast od neven na istiot na~in i za istata cel;

-Ajdu~ka treva

Se stava vo maslo  ili rakija i posle ekstrakcijata se koristi za tretman na izgorenici;

-Imela

Za pritisok i za ubla`uvawe na simptomite kaj `eni vo klimakterium;

-Ov~arska torbi~ka

Za pritisok i razni  `enski bolesti.

Gore 

SELO SEKIRNIK

( Na teren bea: Stefanovska Hristina i ]o{eva Silvana)

1. Ispitanik:  Miteva Botka

         Starost:  45 godini

     Zanimawe:  Rabotnik

-^aj za kamen vo burezi

Se sobiraat ra~ki od vi{na, se varat 5 minuti i se ostavaat da stojat 30 min. Potoa se cedi i se upotrebuva kako ~aj;

-Kantarionovo maslo za rani i opekotini i ~aj za stoma~ni tegobi

Se sobira kantarionot, se su{i pod senka i se koristi kako ~aj. Se vari, se ostva da stoi 30 min., se cedi i kako takov se upotrebuva za stoma~ni tegobi.

Sve` kantarion se stava vo 1l. rakija, stoi 40 dena na sonce, se cedi i se upotrebuva za stoma~ni bolesti;

Sve` kantarion se stava vo 1l. maslo, stoi 40 dena na sonce, se cedi i se uptrebuva za lekuvawe na rani;

-Crvilo za tromboza

Se upotrebuvaat zrelite plodovi (zrnesti so mastilava boja). Se zemaat 5 zrna oralno, nautro na gladno ili pak 40 zrna vo 1l. rakija. Se ~uva 40 dena na sonce, a potoa se pie nautro na gladno.

2. Ispitanik: Taseva Zorica

         Starost: 57 godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Tegavec

Se koristat ise{eni lisja i se prigotvuva ~aj koj se upotrebuva protiv ka{lica;

-Kantarionovo maslo

Za lekuvawe na rani i opekotini.

Gore

SELO [TUKA

( Na teren bea: Bo`inovska Olivera i Kantarxioski Vlatko)

1. Ispitanik: Nakova Nada

         Starost: 52 godini

     Zanimawe: Prodava~ka

2. Ispitanik: Cvetkov \orgi

         Starost: 75 godini

     Zanimawe: Zemjodelec

3. Ispitanik: Cvetkov Mitko

         Starost: 53 godini

     Zanimawe: Zemjodelec

4. Ispitanik: \orgievski Pavle

         Starost: 63 godini

     Zanimawe: Zemjodelec

-Kantarion

Se podgotvuva kako ~aj i kako kantarionovo maslo. Se koristi za zale~uvawe  na rani, poradi {to vo ova selo kantarionot  e poznat kako “zejtinovo bilje” i “poseklivo bilje”;

-Maj~ina du{ica

Se podgotvuva kako ~aj za smiruvawe, a mo`e da se konsumira i sekojdnevno;

-Rigan (oregano)

Eden od naj~esto upotrebuvanite ~aevi vo ovoj kraj;

-Kopriva

Se podgotvuva kako ~aj, a mo`e i vo rakija (rakija koprivarka) za podobruvawe na cirkulacija;

-Kamilica

-Orev

Rakija so mladi orev~iwa se koristi za tretman na astma;

-Crn i bel slez

Se upotrebuva za bolesti na respiratorniot sistem;

-[alagani

Se se~at grutkite i se stu`i od ko`ata za tretman na i{ijas;

-[ipka

Od plodot se podgotvuva ~aj  koj se koristi vo tretmanot na kamen na `ol~ka;

-Pelin

Lokalnoto naselenie go koristi za tretman na hemoroidi;

-Recept

     - 1 glavica luk

     - 1 la`ica vinski ocet

     - Se tol~i vo drvena ~inija. Od smesata se zema malku i na mal zarez na glavata se ma~ka za tretman na `oltica;

-Kromid

Se tol~i i se ma{a so sol i smesata se stava na nabienoto mesto;

-Perunika

Grutkite se koristat za vospalenie na  krajnici, nanesuvaj}i gi vrz grloto, nadvore{no no najmnogu do 15 minuti, zatoa {to podolgo predizvikuvaizgorenici.

Gore

SELO RADOVO

( Na teren bea: Nikolova Milena i Ivanoska Mena)

1. Ispitanik: Karmazi~eva Marija

         Starost: 70 godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Za rani

Vosok od p~ela, svinska mast, kromid edna glavica, srcevina od bozel. Se stava i se propr`uva.

2. Ispitanik: Baba Ana

         Starost: 65 godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Koren od luta treva

Protiv revmati~ni bolki

-Bozel

Za ka{lica, nastinki, bubrezi (go poka~uva krvniot pritisok)

-Plod od smreka

Za ka{lica i pro~istuvawe na di{nite pati{ta.

3. Ispitanik: Nazova Vera

         Starost: 62 godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Kowsko opav~e

Za bubrezi.

-Lipa

Za smiruvawe.

-Tegavec

Listot za vle~ewe na gnoj (zaedno so kravja mast)

-Duwa

Listot za smiruvawe na stoma~ni bolki.

-Sinap  

Tol~en plod od sinap se stava na testo i se nanesuva na bolnoto mesto (pri nastinka)

4. Ispitanik: Stojkova Slobodanka

         Starost: 37 godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Recept za maligni zaboluvawa

List od Aloe vera (se meli), se proceduva sokot (300 g.), 1kg. alkohol (tehni~ki), 1kg. Franc kafe i 500g. med. Se prome{uva i se ostava da stoi 10 dena vo temen sad na senka. Se cedi i se pie kako sirup. Vo po~etokot se pie po edna la`ica, potoa tri dena po edna la`ica, pa tri dena po dve la`ici, najmnogu do 5-6 la`ici. Potoa se pravi pauza od eden mesec.

5. Ispitanik: ^i~ko Kiro

         Starost: 50 godini

     Zanimawe: Zemjodelec

-Divo nane

 Vo rakija (mentol), za stoma~ni bolki;

-Bosilek so gran~e

Najdobro dejstvo za smiruvawe;

-Ajdu~ka treva i nane

Za smiruvawe i pro~istuvawe na organizmot;

-Grme~

Plodovite (crveni) se stavaat vo rakija a mo`e i vo ~aj;

-P~enka (kosa)

Za bolki vo bubrezi;

-Kora od vrba

Za problemi so bubrezi;

-Gor~liva detelina

Za namaluvawe na nivoto holesterol.

 Gore

22. 07. 2004 godina

NOVO SELO

( Na teren bea: \o{eva Silvana i Stefanovska Hristina)

1. Ispitanik: Mitrev Ilija

         Starost: 69 godini

     Zanimawe: ov~ar

-Lek za hemoroidi

^aj od ajdu~ka treva(bela i `olta), vo ovoj slu~aj se koristi belata;

- ^aj za osve`uvawe

Se koristi imela koja se vari se dodeka ~ajot ne dobie `olta boja;

-^aj protiv vospalenie na dvanaesetpala~no crevo

Se prigotvuva od kopriva i kantarion, koi se prethodno isu{eni pod senka;

-Lek za ubod od p~ela

Se upotrebuva sve` bosilek. Mo`e da se koristi i za smiruvawe;

-Lek za rani

Se koristi t.n. trevka kamewarka. Toa e sitna treva so grozdest oblik. Se gme~i na ranata;

-Lek za pro~istuvawe na crevata

Se koristi otstoen bosilek vo rakija. Bosilekot treba da stoi 40 dena vo rakijata;

-^aj za ispirawe na usta i o~i

Se prigotvuva od gluvar~e. Mo`e da se koristi suva ili sve`a bilka(po`elno e suva) za pogotovka na ~aj. ^ajot se konsumira oladen.

2. Ispitanik: Me{eva Dragica

         Starost: 21 godini

     Zanimawe: Student

-Lek za tumor

Se prigotvuva od 1L 96% alcohol, 500g koren od cikorija, kafe I 1L tri godini staro vino. Treba da otstoi 7 dena I potoa se konsumira;

- Lek protiv celulit

Se prigotvuva od sve`i listovi od br{len, se tol~i i se dobiva sok. Se zemaat 3 la`ici od sokot, se dodavaat 100ml maslinovo maslo I 3 la`ici sok od limon;

-Lek za stoma~ni tegobi

40 mladi orevi se stavaat vo 1l rakija. Treba da otstojat 40 dena na sonce I potoa se konsumiraat;

-Lek za bronhitis

Lu{pi od 7 jajca stojat vo 1l sok od limon. Sekoja ve~er se prevrtuvaat pretpazlivo so {to cipata postepeno se oddeluva i se me{a so med.

3. Ispitanik:  Papuleva Vesna

         Starost: 51 godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Lek za izgorenici

Se koristi maslo od neven koe se prigotvuva na sledniot na~in: vo maslinovo maslo se stavaat sve`I cvetovi od neven I se ostava da otstoi 40 dena. Masloto od neven se me{a so kantarionovo maslo i so vosok.

4. Ispitanik:  Ristov Kiro

         Starost:  67 godini

     Zanimawe:  Penzioner (bilkar)

-Lek za bradavici

Se prigotvuva ~aj od neven (svei cvetovi i listovi) so koj se mackaat bradavicite;

- Lek protiv ku~e{ka tenija

Se pirprema od herbata na neven, ruzmarin i bo`ur. Od sekoja sostojka se zema po edna {aka;

-Lek za izgorenici

Se koristi kantarionovo maslo, kora od bozel, 3 cveta neven i 1 cvet ajdu~ka treva. Seto ova se ostava da stoi 60 dena na sonce pri {to {i{eto treba da bide zatvoreno no sepak treba da ima mal otvor. Pri toa povremeno treba da se proklumkuva;

-Lek za:

1.      Majasil so vnatre{no krvarewe

2.      Nervo obolen `eludnik

3.      Gastritis

4.      ^ir na 12-pala~no crevo

5.      Podobruvawe na apetitot

6.      Pro~istuva I ja podobruva funkcijata na bubrezite

7.      Vnatre{na cista ili fistula

-Prigotvuvawe:

Vo tenxere se stava 1l voda, vo koja se stava 1 kafena la`ica kombinirana treva, koren~e {e}erna treva i seto toa se ostava da otstoi2-3 minuti poklopeno da vrie. Se trga od ogan i se ostava da se oladi poklopeno.

-Upotreba:

Se pie 3 pati na den po 1 ~a{a od 250 ml, nezasladen, posle jadewe. Se konsumira vo tek na 1-2 meseci.

Vo istata ~a{a se stava 1 kafena la`ica maslinovo maslo, edna ~etvrtina ceden limon, se prome{uva I se pie posle sekoj ispien ~aj.¼

¼Gore

SELO ZUBOVO

( Na teren bea: Ristova Marija i Simeonov Aleksandar)

1. Ispitanik: Jovanova Katerina

         Starost: 65godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Lek za `eludo~ni tegobi

Se koristi sve` list od tegavec. Se `vaka;

-^aj za pro~istuvawe na crevata

Se priprema ~aj od popadi~e;

-Lek za ubod od insekti

Se koristat cvetovi od bosilek, koi se su{at na temno. So niv se trie kasnatoto mesto.

2. Ispitanik: Stojanova Tanka

         Starost: 55godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Lek za podobruvawe krvna slika

Se prigotvuva ~aj od su{eni `ili od koren od vi{na;

- Lek protiv proliv

Se jadat semki od diwa;

-Lek za podobruvawe krvna slika

Se koristi vrvot od mlada kopriva, se  su{i. Se podgotvuva ~aj za piewe.

3. Ispitanik: Baba Tana

         Starost: 74 godini

     Zanimawe: Penzionerka

-Mevlem za izgorenici

Na zovrieno maslo se dodava vosok za da se rastopi i se ostava da se izladi. Potoa se me{a so izmatena `ol~ka od jajce;

Na~in na upotreba:

-Najprvo na izgorenicata se pukaat meurite pa se ma~ka so rakija, potoa se ma~ka so melemot i na kraj se obvitkuva so zavoj.

 Gore

SELO SU[ICA

(  Na teren bea: Georgieva Ana i Krstevski Slav~o)

1. Ispitanik: Gligorov Petru{e

         Starost: 81 godina

     Zanimawe: Doma}in

-Lek za namaluvawe na krven pritisok i opstipacija

Se koristi sitno drobena ajdu~ka treva koja se poparvua so 200 ml voda. Se pie kako ~aj;

-Lek protiv astma

Edno ~e{ne luk se pritiska so la`iza za da izleze sokot od nego . Sokot se dr`i vo usta no ne se golta;

- Lek za tumor

Se bere mrtva imela(i toa vo periodot od 1-vi dekemvri do fevruari). Se drobi sitno i se stava edna la`ica vo tegla so voda da odstoi sedum ~asa.

2.Ispitanik: Hristova Slavenka

        Starost: 58 godini

    Zanimawe: Zemjodelec

-Sirup  za astma

Se koristat suvi listovi od tegavec od koi se prigotvuva sirup na sledniot na~in: soranite listovi se stavaat vo tegla i toa eden red listovi, eden red {e}er i se ostava da stoi. Vaka dobieniot sirup se koristi protiv ka{lica;

-Sirup za ka{lica i astma

Se zemaat mladi zeleni orev~iwa, se redat vo tegla, red orevi, red {e}er. Pritoa se dobiva sirup i kako takov se koristi;

-Lek za reuma

Se koristi zmiski kiselec. Na problemati~noto mesto se ma~ka prvo mast, a nad nea se stavaat istol~eni listovi od zmiskiot kiselec. Se ostavaat da stojat cela no};

-Lek za reuma

Se zemaat 50 cvetovi od neven, se melaat i se me{aat so eden  margarin.

3. Ispitanik: Stojanov \orgi

         Starost: 43 godini

     Zanimawe: Ugostitel

-Lek za ~ir na `eludnik

Se koristat bobinki od ludo bilje. Bobinkite se su{at i se konsumiraat edna{ dnevno. Za ~ir koj krvari se upotrebuva kopriva;

-Lek za rak

Se priprema sme{a od 10-12 doma{ni sve`i jajca zaedno so med;

-Lek za reuma

Se koristi zmiski kiselec. Na noga se ma~ka prvo mast a nad nea se stavaat istol~eni listovi od zmiskiot kiselec i se ostavaat cela no} da stojat;

Se koristi i kopitar. Raste vo kamewa, vo podmno`jeto na planinata. Se koristat krtolite od rastenieto. Korata se lupi i se ma~ka na bolnoto mesto;

Se upotrebuva i ruzmarin vo rakija otkako }e otstoi 40 dena na sonce;

-Za izgorenici i rani

Se koristat tenkite izdanoci na bozel. Predhodno im se lupi korata a potoa se prevrivaat vo mast. Se prema~kuva bolnoto mesto;

-Za krven pritisok

Se koristi ~aj od breza;

-Mast za suva i ispukana ko`a

Se me{a mlad bosilok so mast i se stava vo tegla. Teglata se stava vo sad so vrela voda i taka dobienata mast se koristi za suva i ispukana ko`a.

Gore 

SELO TURNOVO

( Na teren bea: Jordanova Kristina i Bo`inovska Olivera)

1. Ispitanik: Mileva Galeva

         Starost: 39 godini

     Zanimawe: Zemjodelka

-Lek za stoma~ni tegobi, otvoreni rani i majasl

Se koriti kantarion potopen vo rakija za lekuvawe stoma~ni tegobi, potopen vo vino za pobrzo zazdravuvawe na otvoreni rani a vo son~ogledovo maslo i za le~ewe na posekiotini i majasl;

- Lek za podobruvawe na vidot

Se zema isitnet magdanos i se me{a so kiselo mleko;

-Lek za rani

Se zema sve` isitnet neven, se pr`i so svinska mast i so nego se ma~kaat rani;

-Lek za istisnuvawe gasovi od stomakot

Se koristi ~aj od nane.

 Gore

SELO BOSILOVO

( Na teren bea: Ivanoskia Mena i Omar Abu Havileh)

1. Ispitanik: Kopa~eva Vera

         Starost: 74  godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Lek protiv gnoewe

Se koritat listovi od tegavec;

- Lek za namaluvawe na {e}erot vo krvta

Sekoristi ~aj od tegavec;

-Lek za smiruvawe kiselini vo `eludnik

Se koristi imela koja se sobira vo periodot na cvetawe na div kosten ili diva kru{a se potopuvaat vo 2l voda I se vari se dodeka ne se dobie 1l;

-Lek za gnojni rani

Se zema izlupena kora od bozel i se secka i pr`i na maslo, apotoa se dodava p~elin vosok. Ostatocite od bozelot se otstranuvaati vosokot dobiva zelena boja.

-Lek protiv crvci vo u{ite

Se zema iseckan bozel, se stava na gaza i se preleva so p~elin vosok. Se oblikuva vo vid na inka i se aplicira vo uvo.

Gore

SELO  DABILE

( Na teren bea: Kapedanovska Aleksandra, Nestorovski Bojan Kantarxioski Vlatko)

1.Ispitanik: Kotev Van~o

        Starost: 50 godini

    Zanimawe: Profesor po sto~arstvo

Profesorot Van~o ni dade konkretek primer za slu~ajot na edna 70 godi{na `ena.

-Simptomi

Poradi stres se javuva paraliza na dolni ekstremiteti;

Pojava na infekcija poradi dolgotrajna upotreba na kateter.

-Terapija

Koktel ~aj od:

-ajdu~ka treva;

-kantarion;

-maj~ina du{ica;

-popadi~e.

^ajot se pie bez {e}er, namesto voda.

-Rezultati

Posle 3-4 meseci upotreba nastapuva celosna revitalizacija na organizmot.

2. Ispitanik: Baba Conka

         Starost: 74 godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Lek za smiruvawe na  stoma~ni tegobi

Herbata od mominata solza se su{i i od nea se prigotvuva ~aj.

Se redat red mladi orev~iwa, red {e}er i se dobiva sirup  koj se pie nave~er pred spiewe;

- Lek za namaluvawe na poka~ena temperatura

Se koristi svinska mast i jaka rakija za masirawe;

-Lek za izgorenici, rani

Se stava herbata od kantarion vo maslo i se ostava da stoi 40 dena na temno;

-Tonik za reuma i protiv akni

Se zema sinap, se tol~i a potoa  mu se dodava rakija. Na toj na~in se dobiva tonik za prema~kuvawe i masirawe;

-Mast protiv li{ai

Se koristi tegavec t.e. negoviot nadzemen del, se cedi  se pr`i so maslo i vosok. Se dobiva mast koja se koristi za le~ewe li{ai;

-^aj za podobruvawe na vareweto

Se koristi pelin koj se su{i na suvo i temno mesto i od nego se priprema ~aj.

Gore

SELO SVIDOVICA

( Na teren bea: Dafovska Marta i Petru{evski Blagoj)

1. Ispitanik: Ristova Carka

         Starost: 69 godini

     Zanimawe: Doma}inka

-^aj za bolka vo `eludnik

Se koristat ranenik, troskot i sina mle~ka. Od niv se prigotvuva ~aj. Toj se vari i se pie  istiot den. Edna kafena la`ica se vari vo 1l voda. So ova se jade i po edno nevareno jajce;

-Lek za popu{teni veni

Se prigotvuva ~aj od troskot (su{en pod senka a potoa droben) i po nekolku pati na den se masiraat vaenite so maslinovo maslo i ceden limon;

-Lek za kamen vo bubrezi

Se priprema ~aj od pesokliva treva i se pie tri pati na den. Istovremeno se pie  limonada i maslinovo maslo;

-Lek za kamen vo `ol~ka

Se prigotvuva ~aj od troskot koj se pie tri pati na den. Istovremeno se pie i limonada so edna la`ica maslo;

-^aj za le~ewe reuma

Se koristi kombinacija od ranenik i mle~ka za podgotovka na ~aj. Bolniot da le`i vo pesok i da se nama~ka so maslo, da se masira sekoj den i da ne se mie 3-4 dena. Tretmanot se po~nuva od avgust;

-^aj za le~we ~ir na `eludnik

Se priprema ~aj od ranenik, troskot, yvonika i sina mle~ka. Edna kafena la`ica se vari vo 1l voda. Se pie po edna ~a{a tri pati na den posle jadewe. Istovremeno se pie vinska kiselina pome{ana so malinovo maslo i ceden limon, isto taka tri pati na den.

Gore 

SELO  MONOSPITOVO

( Na teren bea: Ristova Marija i Dule)

1. Ispitanik: Len~e

         Starost: 41 godina

     Zanimawe: Slikarka

-Recept so Neven:  Stebloto, listot i cvetovite se se~at sitno, se pr`at so svinska mast i se ostava 24 ~asa da stoi preku no}. Potoa pak se zapr`uva i se proceduva preku gaza. Se skladira vo tegli i se koristi nadvre{no;

-^aj od neven: se koristi za gargara protiv paradentoza;

-Tegavec (bokvica): kako izgme~en list, se upotrebuva za lekuvawe na rani od osi a mo`e da se koristi i protiv ka{lica.

2. Ispitanik: Eftimov Kole

         Starost: 42 godini

     Zanimawe: Zemjodelec

-Recept so Salep: se vari ili so voda ili so mleko. Se pie laden bez {e}er, mo`e da se zasladi so edna la`ica med. Se upotrebuva za ~ir na `eludnik ili za dijarea kaj mali deca;

-Recept protiv hemoroidi od zmijarnik (zmisko grozje): se su{i podzemniot del od rastenieto, potoa se se~e na mali par~iwa, i se pie kako ~aj.

3. Ispitanik: Donev Kiro

         Starost: 60 godini

     Zanimawe: Pisatel

-Recept za sirup protiv bronhit:se koristi 3000 gr. {e}er i listovi od ma{ki tegavec, taka {to se redi eden red lisja pa eden red {e}er. Se povtoruva istoto i se zakopuva  vo zemja da stoi 41 den. Listovite pa|aat dolu a sirupot ostanuva gore;

-Tri na~ini za ubla`uvawe na bolka pri reuma:

-         mlad list od zelka se zapegluva i se lo`i na bolnoto mesto;

-         list od breza se lo`i na ist na~in;

(kaj site na~ini se stava najlon odozgora)

-Recept protiv {e}erna bolest: Pokraj divite jabolka kako najdobar lek se koristi i list od crna crnica svaren kako ~aj;

-edna la`ica seme od kopriva se stava vo ~a{a jogurt i se pie na gladno

-malku pivski kvasec se renda vrz jagotki ili drug vid  ovo{je;

-Recept protiv opa|awe na kosa: se vari ~aj od kopriva i otkako }e se izladi se nanesuva na ko`ata so masirawe. Potoa se mie kosata se su{i i so luk se masira duri ne pocrveni ko`ata. Lukot ne se plakne;

-Recept protiv hemoroidi: se zemaat 250 gr. belo suvo grozje, se mele na ma{ina za meso, potoa 15gr karanfil~e se tol~i i se rasfrla niz grozjeto i od smesatase pravat top~iwa so golemina na xamlii  (21 top~e). Se pie sekoe utro na gladno so ~a{a voda. Se pravi pauza edna nedela a potoa pak se pie;

-Recept protiv masnotii vo krvta: Se cedi eden limon vo 200 gr. jogurt i se pie na gladno;

-Recept protiv bolka vo uvo: Se pukaat  5-6 semki od pamuk, se tol~at i se pr`at vo 5-6 la`ici zejtin. Se ~eka da se oladi i se sobira;

-Recept protiv ~ir na `eludnik: Vo ~a{a mlaka voda se stava edna la`ica med. Se ostava da stoi cela ve~er i utroto se pie bez da se mati na gladno. Prvo se legnuva na edna strana, potoa pak se pie i se legnuva na druga strana i tretiot pat se dopiva celata ~a{a. Le`eweto e vo krug. Se pie eden mesec.

Gore

SELO  MURTINO

( Na teren bea: Ivanoska Mena, Petru{evski Blagoj i Simeonov Aleksandar)

1. Ispitanik: Ristov Pan~e

         Starost: 38 godini

     Zanimawe: Zemjodelec

-propolis kako mast se koristi protiv hemoroidi;

-izbistrena voda od var natopena na krpa se koristi za izgorenici od sonce

-leb, {e}er,  crveno vino se koristi za nadvore{ni povredi i sopirawe na krvarewe;

-izmateni `ol~ki od jajce pome{ani so p~elin vosok kako mast se koristat protiv izgorenici od ogan;

-~aj od neven se koristi kako losion za tretman na akni na ko`a;

-za mozo~en udar: vo edna ~a{a voda se stava la`ica jabolkova k-na i edna la`ica med. Se pie nautro na gladno;

-~aj od troskot: Se upotrebuva za zabobolka, a negoviot koren za gargara na usta. Mo`e da se kombinira i so gran~e od jorgovan;

-zagreano ~e{ne od luk se stava me|u zabite i ja spre~uva bolkata;

-kombinacijata od brezovi lisja i oves: se koristi kako ~aj za relaksacija i smiruvawe.

Gore 

SELO SA^EVO

( Na teren bea: Kaprtanovska Sandra i Nestorovski Bojan)

1. Ispitanik: Baba Lena

         Starost: 82 godini

     Zanimawe: Doma}inka

-Tegavec: herbata se su{i i se prigutvuva ~aj  protiv dijarea;

-Bel bozel: cvetovite se pr`at so vosok i zejtin i se prigotvuva mast koja se koristi protiv izgornici;

-Kisela zelka: za lekuvawe na izgorenici;

-Sinap: se tol~i i se me{a so rakija i kako takov se koristi protiv reuma;

-Cvet od bagrem: se prigotvuva ~aj koj se koristi za smiruvawe na ka{lica;

-Limon: se renda cel i se stava vo tegla vo koja se dodavaat 3-5 celi jajca se ostavaat da odstojat 2-3 dena i posle toa dobienata sme{a se prome{uva, se dodava eden kg med i se koristi za tretman na tuberkuloza;

-Tri kilogrami limon se rendaat i se ostavaat da stojat vo ladilnik nekolku ~asa. Sekoj den se zemaat dve la`i~ki od sabajle i edna la`i~ka pred ru~ek. Pomaga za isfrlawe na kamewa vo `ol~ka i bubrezi;

-Temjan: se prigotvuva ~aj  so koj se promiva ustata. Pomaga pri opa|awe na zabite.

Gore

SELO ROVOVO

( Na teren bea: Georgieva Ana i Dafovska Marta)

Ispitanici: Nema!

(Nikoj poseriozno ne se zanimava{e so koristewe na lekoviti rastenija)

Gore

SELO EDNOKU]EVO

( Na teren bea: Jordanova Kristina i Krstevski Slav~o)

1. Ispitanik: Ivanov Mitko

         Starost: 80 godini

     Zanimawe: Sanitaren tehni~ar

-Koristi literatura: Lekovito bilje u narodnoj medicini

                                        Dragoslav @ivati~ - Radi~

                                        Beograd 1982

-Zejtenliva trava i nane  se koristat  kako ~aj;

-Kantarionot se su{i, mele dodava edna la`ica med i se koristi pred jadewe kako lek za prostata.

2. Ispitanik: Micova Violeta

         Starost: 39 godini

     Zanimawe: Zemjodelec

-Za izgorenici koristi pitom bozel, kora so zejtin i vosok i vo vid na mast se upotrebuva za ma~kawe;

-Za bronhit: mladi orevi se ostavaat da stojat 40 dena vo {e}er na sonce dodeka ne ispu{tat crna vodi~ka, se cedat, se dodava med i se koristat za bronhit po edna la`i~ka dnevno;

-za majasl: Se koristi koren od zmisko grozje koe se sobira vo april (cveta vo prolet). Korenot se lupi vnimatelno so rakavici zatoa {to `ari, se se~e na kocki i se ostava dobro da se isu{i na sonce. Vaka isu{enite kocki se sobiraat i se koristat kako ap~iwa. Se zemaat  tri pati dnevno so ~a{a voda vo rok od edna nedela.

3. Ispitanik:  Mitrov Kiro

         Starost:  55 godini

     Zanimawe:  Kelner

-Kiro ja koristi knigata od D-r. Jovan Tucakov

                                                     Le~ewe biqa-fitoterapija

                                                     Belgrad 1984

-Za majasl: crni su{eni slivi za ma~kawe;

-Za treska: se tol~i sinap i se me{a so mast,  malku rakija i se ma~ka po teloto;

-Za treska:  `ivi kompiri na ~elo.

Gore

25. 07. 2004 godina

SELO POP^EVO

( na teren bea: Vladimir Burgi~, Jovanovi} Aleksandra, Krstevski Slav~o, Ivanoska Mena, \o{eva Silvana i Mitreski Ilija)

Vo razgovor so pove}e `iteli od seloto, doznavme deka selanite ne znaat to~no za {to se koristat rastenijata, me|utoa niv gi sobiraat  za otkup:

-          kantarion;

-          rigan;

-          maj~ina du{ica;

-          lipa.

Vo izobilstvo ima Paliurus spina-christi i Teucrium polium, no ne znaat deka tie se lekoviti i ne gi sobiraat.

Trevari koi izrabotuvaat bilni preparati nema.

Gore 

SELO ROBARCI

( Na teren bea: Georgieva Ana, Petru{evski Blagoj, Kostovski Dejan, Debarlieva Blagica i Ge{kovski Nikola )

1.Ispitanik: Nikolov Vase

        Starost:  57 godini

    Zanimawe: [umar           

Za ispitanikot bea poznati slednive rastenija:

-Gorski ~aj (rigan), kantarion, maj~ina du{ica, nane, kamilica, ajdu~ka treva i masaliva treva;

-Kantarionot go upotrebuva kako ~aj ili vo zejtin i go koristi za op{ta vitalnost, za rani, posekotini i bolki vo `eludnikot;

-Maj~inata du{ica ja poso~i kako lek za relaksacija, a naneto - za stoma~ni bolki. Kamilicata ja koristat za smiruvawe na vospalena ko`a i rani, a ajdu~kata treva za tretman na `enski polovi problemi;

-Masalivata treva ja koristat za raspukani petici.

Gore 

SELO BELOTINO

( Na teren bea: Bo`inovska Olivera. Kantarxioski Vlatko, Dafovska Marta, Jordanova Stojna, Avukatov Vasko i Zdravkovski Darko)

Nema{e nikoj koj posebno i poseriozno  se zanimava so bilki.

Gore

SELO RI^

( Na teren bea: Kapedanovska Sandra, Nestorovski Bojan, Biqana, Stoevska Maja, Omar Abu Havileh i Kitanovski Zoran)

Nikoj poseriozno ne se zanimava{e so le~ewe so bilki.

Gore

26. 07. 2004 godina

SELO  TRI VODI

( Na teren bea: \e{kovski Nikola i Debarlieva Blagica)

Nema{e nikoj koj posebno i poseriozno se zanimava so bilki

 Gore

SELO PRSTEN

( Na teren bea: Ivanoska Mena, \o{eva Silvana i Omar Abu Havileh)

1. Ispitanik: Omar Osmanli

         Starost:  69 godini

     Zanimawe: U~itel

Ispitanikot gi poso~i slednive rastenija:

-          Kapina, karamuk;

-          Mrazovec, zambak;

-          Crn trn - go sobiraat za otkup;

-          Maslinka;

-          Kalinka - cvetot go koristat za du{evni bolesti;

-          Smokva;

-          Tutun;

-     Ov~arska torbi~ka;

-          Maj~ina du{ica;

-          Kopriva- seme kako za~in za jadewe;

-          Zmisko grozje - za ko`ni li{ai i bradavici;

-          Zlatna treva - za bubrezi i bruceloza;

-          Mato~ina - vo ~aevi za smiruvawe

-          Oreovka: 40 mladi zeleni orev~iwa se stavaat vo 1L rakija da stojat 40 dena. Podgotveniot preparat se koristi protiv struma (gu{avost).

 Gore

SELO KURTAMZALI

( Na teren bea: Jordanova Kristina i Petru{evski Blagoj)

1. Ispitanik: Alimov Jahja

         Starost: 45 godini

     Zanimawe: [ofer

Ispitanikot gi poso~i slednive rastenija:

-kantarion - za izrabotka na ~aevi, za lekuvawe rani;

-maj~ina du{ica - kako ~aj za bolki vo stomakot;

-bozel (- go koristat kako sok za osve`uvawe.

 Gore

SELO ^ALAKLI

( Na teren bea: Jordanova Stojna, Stoevska Maja i Minovki Mikola)

1. Ispitanik: Zuj}erova Mejram

         Starost: 80 godini

     Zanimawe: /

-Nane:  upotrebuvaat protiv povra}awe;

-Ni{ador so jaglika: koristat za majasil;

-Vosok od p~eli: za le~ewe bolesti na u{i;

-Luk: prethodno omeknat na `ar se stava vo zejtin i se koristi za bolki vo grlo.

 Gore

SELO SOBRI

( Na teren bea: Jordanova Stojna, Stoevska Maja i Minovki Mikola)

1. Ispitanik: Veliki Kortovi

         Starost: 75 godini

     Zanimawe: /

Ispitani~kata so baewe lekuva glavobolka, uplav i crven vetar. Od farmacevtska fitoterapiska gledna to~ka ne raspolaga{e so znaewe  i      ume{nost vo le~ewe so bilki.

 Gore

SELO DORLOMBOS

( Na teren bea: Bo`inovska Olivera, Jovanovi} Aleksandra, Petkovski Nikola i Biqana)

1. Ispitanik: Rexepov Rexep

         Starost: 73 godini

     Zanimawe: zemjodelec

-Kantarion, slez i kopriva vo smesa kako ~aj protiv rak;

-Gorni~ka: (drvenesto rastenie so trnovi) za {e}erna bolest, pri {to se koristat listovite podgotveni kako ~aj;

-Zemsko jabolko: rendano vo rasol se dava pri {e}erna bolest;

-Pesokliva treva: za kamen vo bubreg;

-Ajdu~ka treva; protiv bolki;

-Ni{adorot se koristi protiv majasil (sekoe sabajle se {muka po edno zrno od ni{ador);

-Tutun: se varat listovite od tutunot do dobivawe na gust ~aj, a potoa se ma~ka na krasti;

-Kamilica: se koristi pri bolki vo zabite. Se pravi gargara, a isto taka  mo`e da se koristi i za ispukana ko`a apliciran nadvore{no;

-Mentol (nane): se koristi pri nastinka (se inhalira);

-Lambu~ok (grutki): se koristi za majasl. Me|u drugoto, go anestezira jazikot;

-Avas (list): se koristi protiv {e}erna bolest.

Gore

SELO KOSTURINO

( Na teren bea: Kapedanovska Aleksandra i Nestorovski Bojan)

Nikoj od `itelite poseriozno ne se zanimava{e so koristewe na lekovitite bilki vo narodnata medicina.

 Gore

SELO ORMANLI

( Na teren bea: Kapedanovska Aleksandra i Nestorovski Bojan)

Nikoj od `itelite poseriozno ne se zanimava{e so koristewe na lekovitite bilki vo narodnata medicina.

Gore

SELO BA[IBOS

( Na teren bea: Dimitrovska Verica, Dafovska Marta i Zdravkovski Darko)

 Gore

SELO KO^ULI

( Na teren bea: Dimitrovska Verica, Dafovska Marta i Zdravkovski Darko)

 Gore

SELO KURTAMZALI

( Na teren bea: Jordanova Kristina i Petru{evski Blagoj)

 Gore

SELO ORGANXALI

( Na teren bea: Jordanova Kristina i Petru{evski Blagoj)

 Gore

FARMAKOGNOSTI^KI  ISTRA@UVAWA

Za vreme na trodnevnata ekspedicija na Belasica, za koja {to prethodno e zboruvano i e opi{an celiot teren po koj se dvi`e{e na{ata ekipa,  bea zabele`ani slednive rastenija:

                                    Achillea compacta

Achillea millefolium

Acinos alpinos

Agaria vesca

Agrimionia eupatoria

Alnus glutinosa

Althaea canabina

Althaea officinalis

Anagalis arvensis

Anthylis vulneraria

Arctostaphylos uva-ursi

Armeria rumelica

Arthemisia absinthium

Arum maculatum

Asperula odorata

Atropa Belladona

Bellis perennis

Betonica officinalis

Brionia diorica

Buxus sempervirens

Calamintha grandiflora

Calamintha officinalis

Castanea sativa

Centaurium umbellatum

Chamaenerion angustifolium

Chelidonium majus

Chenopodium botrys

Citera officinalis

Clematis vitalba

Conium maculatum

Corylus avelana

Cornus mas

Crataegus monogyna

Daphne mesereum

Datura stramonium

Delphinium balcanicum

Digitalis ambigua

Digitalis lanata

Digitalis viridiflora

Epilobium montanum

Equisetum arvense

Equisetum campestre

Frangula alnus

Fraxinus excelsior

Fraxinus ornus

Galega officinalis

Galium verum

Geranium macrorrhizum

Geranium robertianum

Geum urbanum

Glechoma hederacea

Hedera helix

Hipericum olympicum

Hipericum perforatum

Hieracium pilosella

Hyosciamus niger

Juniperus communis

Knautia sp.

Ligustrum vulgare

Lilium albanicum

Lyshimachia punctata

Litrum salicaria

Malva silvestris

Marrubium vulgare

Matricaria chamomilla

Mellilotus officinalis

Melissa officinalis

Mentha sp.

Nepeta nuda

Ononis spinosa

Orchis sp.

Origanum vulgare

Oxalis acetosela

Papaver rhoeas

Paulirus spina cristi

Physalis alkekengi

Pirola umbellata

Plantago lanceolata

Plantago major

Potentila reptans

Potentila tormentilla

Primula veris

Prunus amygdalus

Prunus spinosa

Pulmonaria officinalis

Quercus sp.

Ranunculus ficaria

Rosa canina

Rubus caesius

Rubus ideus

Rumex sp.

Ruscus aculeatus

Salix sp.

Salvia forskaohei

Salvia glutinosa

Sambucus ebulus

Sambucus nigra

Sanicula europaea

Saponaria officinalis

Scrophularia nodosa

Sedum maximum

Sempervivum montanum

Smyrnium perfoliatum

Solanum dulcamara

Solanum nigrum

Sorbus domestica

Sorbus torminalis

Stachys sylvatica

Tamus communis

Tanacetum vulgare

Taraxacum officinalis

Taxus baccata

Teucrium chamaedrys

Teucrium polium

Thymus sp.

Tilia sp.

Tribulus terestris

Urtica dioica

Vaccinium myrtillus

Vaccinium vitis idea

Verbascum sp.

Verbena officinalis

Veronica officinalis

Viola odorata

Na farmakognosti~kite istra`uvawa rabotea okolu 20-tina ~lenovi na N.I.Z.

            Herbariziraweto na kvalitetnite primeroci se izvr{I na vonredniot, raboten sostanok na zdru`enieto na 16. 12. 2004 godina. Na podgotovka na herbariumot od Proekt-10, Belasica 2004, rabotea:

-          Tnokovska Marija

-          Haxieva Maja

-          ^e{larovska Irena

-          Koceva Irena

-          Mickoska Ivana

-          Todorovski Milo{

-          Tanturovski @arko

-          [enol Ali

-          Dimitrovska Verica

Determiniraweto na herbariziranite rastenija se izvr{i na 21. 01. 2005 godina, vo labaratorijata po botanika i farmakognozija, zaedno so stru~nata pomo{ od ass. \o{e Stefkov. Na determinirawe rabotea:

-          Kitanovski Zoran

-          Ivanoska Mena

-          Arsova Marija

-          Nikolova Milena

-          Karalija Nata{a

-          Stefkovska Makedonka

-          Karanfilov Dejan

-          Georgieva Ana

-          Petru{evski Vlado

Determinirani se i herbarizirani slednive rastenija:

-Od trodnevnata izvidnica na Belasica, realizirana na 02,03,04 juli 2004;

-Od desetdnevniot proekt, vo periodot od 19-28 juli 2004 godina od Belasica;

-Od ekspedicijata na Plavu{, na 26-27 juli 2004, herbarizirani i determinirani se slednive rastenija:

 Gore